Stanisława Wasylewskiego "Portrety pań wytwornych"

Another note about book not translated into english (or other language). Book contains few stories about polish duchesses, countesses and other posh ladies :)

"Portrety...", czyli zbiór dziesięciu barwnych opowieści o XVIII-wiecznych Polkach, skreślony piórem dziennikarza i eseisty Stanisława Wasylewskiego. Książka po raz pierwszy ukazała się w roku 1924 i stanowiła jedną z wielu pozycji autora dotyczących polskiej kultury i obyczajowości XVIII i XIX wieku. Bohaterkami są kolejno - Izabela Czartoryska, Helena Radziwiłłowa, Amelia Mniszech, Teresa Tyszkiewiczowa, Rozalia Lubomirska, Barbara Kossowska, Elżbieta Grabowska, Julia Potocka,Waleria Tarnowska i Krystyna Radziwiłłówna. Każda historia inna, każda ciekawa i niepozbawiona wydarzeń dramatycznych. 

Krystyna Radziwiłłówna, Józef Maria Grassi

Amelia Mniszech,  Alexander Roslin 1752

Nie jest to jednak pozycja naukowa przedstawiająca standardowe i obiektywne biografie, są to raczej anegdotyczne opowiastki, w których autor szczególnie rozsmakowywał się w romansach, konfliktach, skandalach i intrygach. Wasylewski przy okazji nie krępował się wydawać zdecydowanych sądów nad swoimi bohaterkami, a przyznajmy, miał co osądzać! Panie wytworne to kobiety barwne, kochliwe i korzystające z życia, a zarazem ambitne i potrafiące intrygami namącić w historii. W dzisiejszych warunkach najprawdopodobniej nie schodziłyby z pierwszych stron gazet (gazet głównie o charakterze tabloidowym uściślijmy).

IzabelaCzartoryska, Maria Cosway

Przy tej książce nie zaszkodzi choćby pobieżna znajomość tła historycznego, inaczej niuanse z życia bohaterek mogą wydać się nieco niezrozumiałe. Wasylewski mimo, że pisze lekko i całkiem dowcipnie, jest prawdziwym erudytą, stąd też ta współczesna wersja książki nieco "uproszczona" i zawiera wyjaśnienia zapomnianych dziś wyrażeń. Wyłowić można też trochę interesujących faktów z epoki - o rywalizacji pomiędzy Sybillą z Puław (Izabelą Czartoryską) a Westalką z Arkadii (Heleną Radziwiłłową), o pomyśle Rozalii na uczczenie rocznicy 3 maja, czy o wyborze pomiędzy pocałowaniem  Wielkiego Mistrza w sposób niewymowny a pocałowaniem mopsa pod ogon. Lektura z gatunku takich, co to raczej nie zmieniają Waszego życia, ale warto "Paniom wytwornym" poświęcić te dwa, góra trzy wieczory :)

Waleria Tarnowska, Domenico del Frate, 1805-1806, Muzeum Narodowe w Krakowie

Kalendarium 1802

Marie Guillelmine Benoist, Madame de Richemont, Met Museum

 Wcale nie jest tak łatwo znaleźć wydarzenia pasujące do kalendarium. Przynajmniej nie tak łatwo, jak mi się wydawało. W końcu tyle jest wydarzeń historycznych, że spokojnie powinno wystarczyć na każdy miesiąc :P A mówiąc poważnie - wydarzeń jest dużo, tylko żeby kogoś nimi zainteresować trzeba by było opisać cały kontekst, a wtedy posty musiałyby dotyczyć miesięcy, a nie lat i przypominałyby mini prace na zaliczenie. Więc z bólem, ale wciąż skrótowo. A może ktoś ma pomysł na usprawnienie?

It is not so easy to find events matching to my calendar. At least not as easy as I thought. In the end, there are so many historical events that should be enough for making a note about each month :) But seriously - if you want to interest someone, you should describe the whole context, and then the notes would have to relate to months, not years, and would resemble a homework. Sooo, I will still write briefly. Meh.

Świat:

- 25 marca – Napoleońskie wojny: został podpisany francusko-angielski pokój w Amiens w wyniku którego zakończono wojnę II koalicji antyfrancuskiej.

- 30 kwietnia – 608 osób zginęło w wyniku przerwania zapory wodnej koło miasta Lorca w Hiszpanii.
- maj – na wyspę przybył francuski korpus ekspedycyjny gen. Charlesa Leclerca, zasilany przez część polskich żołnierzy z Legionów Dąbrowskiego dopłynęła na San Domingo (obecne Haiti) tłumić powstanie Mulatów i Murzynów (więcej o historii polskich legionistów na Haiti można znaleźć tutaj - Polacy na Haiti)
- 19 maja – Napoleon Bonaparte ustanowił najwyższe odznaczenie francuskie - Legię Honorową.
- 22 maja - umarła Marta Waszyngton, żona prezydenta Stanów Zjednoczonych
- 2 sierpnia – Napoleon Bonaparte został dożywotnim konsulem.
- 2 grudnia – w czasie „pacyfikacji” powstania niewolników na San Domingo zmarł Charles Leclerc, generał I Republiki Francuskiej, małżonek Pauliny Bonaparte - siostry Napoleona.


World:
- march 25 – Napoleonic Wars: The Treaty of Amiens between France and the United Kingdom ends the War of the Second Coalition.

- april 30 - a great calamity struck the town of Lorca. The walls of a nearby reservoir gave way, flooding the town and destroying many buildings and killing 608 people.

- may 19 - Napoleon Bonaparte establishes the French Légion d'honneur

- may 22 – died Martha Washington, first First Lady of the United States

- august 2 – Napoleon Bonaparte is confirmed as the First Consul of France.

 

Antoine-Jean Gros

Polska:

- 12 maja – pożar doszczętnie zniszczył zabudowę Nowego Stawu koło Malborka.

- w Cieszynie ksiądz Leopold Jan Szersznik założył drugie publiczne muzeum publiczne na obecnych ziemiach polskich, mieszkańcy i uczniowie podziwiać mogli tam zbiory dotyczące historii naturalnej (dzisiaj jest to Muzeum Śląska Cieszyńskiego).

- hrabina Anna Sapieżyna w drodze licytacji kupiła wystawiony przez rząd austriacki Szydłowiec z przyległościami (położony w pd. część mazowieckiego).

Kazimierz Wojniakowski, Anna z Zamoyskich Sapieżyna, 1798 (to nie jest portret za który podziękowałabym malarzowi, Sapieżyna wygląda jak umęczona praczka / I wouldn't be greatfull for such portrait)

Sztuka, muzyka, literatura:

- 3 września – William Wordsworth, angielski poeta uznawany za jednego z prekursorów romantyzmu z literaturze brytyjskiej opublikował poemat Westminster Bridge. 

- Thomas Wedgwood i chemik Humphry Davy eksperymentują z fotografią. Nie potrafią jednak sprawić, żeby szybko nie znikała.

- francuska rzeźbiarka Marie Tussaud wyjechała do Anglii i wystawiła swoje woskowe rzeźby w Londynie. Tam też pozostała do śmierci.

- 3-4 grudnia - Jane Austen przyjmuje, a potem odrzuca propozycję małżeństwa od Harrisa Bigg-Withera.

Art, music, literature:  
- september 3 - William Wordsworth's - sonnet Composed upon Westminster Bridge written.

- Thomas Wedgwood publishes an account of his experiments in photography, along with chemist Humphry Davy. Since they have no means of fixing the image, their photographs quickly fade.
- Marie Tussaud first exhibits her wax sculptures in London
- december 2–3 - Jane Austen accepts, then rejects, a proposal of marriage from Harris Bigg-Wither at his Hampshire home


I na koniec dużo sztuki i mody :) / And now lot of art and fashion

Benjamin West, The Hope Family

John Constable, Deadham Vale, 1802, V&A Museum

Gottlieb Schick, Heinrike Dannecker geb. Rapp

Joseph Chinard, Madame Recamier

Jaen-Laurent Mosnier, Elisabeth Alexeievn

Archibald Skriving, Lady Charlotte Campbell

Wladimir Borowikowski, Daria Jakowlewa

nie jestem pewna czy mi się takie drapowania podobają / not sure if I like it

len, Francja, MetMuseum

jedwab / silk, Met Museum

Żałobna biżuteria chyba nigdy nie przestanie mnie frapować / Mourning jewelry probably never stop fascinating me.

akwarela, pokrojone włosy, ołówek, kość słoniowa / watercolor, choped hair, graphite pencil, ivory Yale University Art Gallery

Watercolor, chopped hair, and graphite pencil on ivory - See more at: http://artgallery.yale.edu/collections/objects/memorial-henry-g-staats#sthash.NMqrM7Ew.dpuf

Watercolor, chopped hair, and graphite pencil on ivory - See more at: http://artgallery.yale.edu/collections/objects/memorial-henry-g-staats#sthash.NMqrM7Ew.dpuf

Parę rzeczy codziennego użytku / A few things of daily use.

bilet / ticket, V&A Museum

podstawka na kałamarz i pióra, srebro / inkstand, silver MetMuseum

^{dzbanek portlandzkiej artylerii/ Portland Artillery Pitcher Maine Historical Society}

 

zestaw podróżny: szczoteczka do zębów, proszek do zębów i... skrobaczka do języka / taveling kit: toothbrush, tooth powder box, tounge scraper Museum of London

Travelling kit

Osiemnastowieczne życie okiem Johanny Schopenhauer

Nie znoszę zbyt długiej ciszy na blogu. Zaplanowałam sobie na wakacje dużo szycia i haftowania i część z tych planów udało mi się zrealizować, jednak chwilowy brak względnie przyzwoitego aparatu uniemożliwia mi porobienie zdjęć. Z noworocznych planów udało mi się zrobić co prawda tylko kamizelkę, ale za to dodatkowo zrobiłam mini czepek i zaczęłam pikować spódnicę. No i dalej haftuję fartuszek, na który powoli już patrzeć nie mogę. Dlatego dzisiaj na rozruszanie książka!

Today will be about memoirs Jugendleben und Wanderbilder, in which Johanna Schopenhauer, mother of Arthur, famous philosopher, recall her youth in Gdańsk. Book was written in german and is translated into polish. How about english - I have no idea. So today  without translation, for german speaking readers I will say that this book is really worth reading. Really. You will find there many details of 18th century life - about everyday life, education, traveling, social relations, clothes etc. Maybe someone read her novels? Apparently she was quite known writer then.

Jeśli komuś nazwisko autorki kojarzy się ze sławnym filozofem, to prawidłowo. Ta radosna, pogodna kobieta wydała bowiem na świat "ponurego" filozofa, Arthura Schopenhauera, którego wizerunek ostatnio stał się dość popularnym memem:

Johanna urodziła się w Gdańsku w roku 1766 w rodzinie zamożnego kupca Trosieniera. W wieku 19 lat wyszła za mąż za Heinricha Schopenhauera, który, a jakżeby inaczej, także był bogatym kupcem. Z małżeństwa tego urodzili się Arthur (1788) i Adela (1797). W roku 1793 rodzina przeniosła się Hamburga, potem po śmierci Heinricha w roku 1806 do Weimaru, Bonn i ostatecznie do Jeny, w której to pani Schopenhauer dokonała żywota w roku 1838. Popularna pisarka, poetka, przyjaciółka Goethego, kobieta o szerokich horyzontach, wykształcona i świadoma siebie. Tyle suchych faktów. 

Caroline Bardua, Johanna i Adele Schopenhauer, 1806

Johanna jednak zasłużyła sobie na naszą pamięć nie tyle przez bycie matką swojego syna, ale przez swoją twórczość literacką, a zwłaszcza przez spisany pod koniec życia pamiętnik Gdańskie wspomnienia młodości. Jest to książka obowiązkowa nie tylko dla tego, kto interesuje się historią Gdańska, ale też i dla wszystkich tych, których interesuje życie codzienne drugiej połowy XVIII wieku. Warto tym bardziej, że Schopenhauer ma niezwykle lekkie pióro i umiejętność celnej obserwacji rzeczywistości. 

Daniel Chodowiecki, ulica w Gdańsku

We Wspomnieniach... wielkiej polityki jest tyle, ile potrzeba by zrozumieć tło historyczne, nie ma w niej też wielu historiozoficznych rozważań czy własnych emocjonalnych rozterek, są za to ludzie z krwi i kości, opisy zwykłej codzienności, obyczajów, stosunków społecznych i wszystkiego tego, co może przydać się komuś, kto zajmuje się cywilnym odtwórstwem epoki. Johanna zaczyna swoje wspomnienia tradycyjnie od dzieciństwa, które, jak wynika z kart książki, było nadzwyczaj udane (albo też tak się zapisało w jej pamięci, co w sumie na jedno wychodzi). Dużo miejsca poświęca edukacji, zarówno tej domowej, jak i szkolnej (w której uczono np. spokojnego siedzenia), swoim nauczycielom i przyjaciołom.  Barwnie opowiada o spotkaniach, jedzeniu, chorobach (ale z klasą!), szczepionkach, zaręczynach, strojach, koncertach, podróżach i wszystkim tym, co mogło dotyczyć dobrze urodzoną pannę.

Daniel Chodowiecki

Parę ciekawostek i cytatów na zachętę:

+ W Gdańsku w drugiej połowie XVIII wieku do kobiety nie mówiło się jeszcze madame, tylko np. czcigodna pani (jak stoi w oryginale - nie wiem).

+ Ja w tym samym wieku (lat sześciu) byłam ślicznie przybrana w katungową* sukienkę, cienką, piekną zapaskę z białego lnu i małą flordormeuse** na głowie, spod której wyzierał pudrowany czubek.

*katung - rodzaj tkaniny bawełnianek, tkanej jak wełna (nigdzie nie spotkałam się z taką nazwą, co to obecnie może być?)

** flordormeuse - z franc. czepeczek

+ Z Włoch sprowadzano kwiaty, które rzekomo aż do złudzenia naśladowano skorupkami jaj i kokonami jedwabników.  (Ktoś wpadł gdzieś na podobny tutorial? :D)

+ Buchalter ojca Johanny miał narzeczoną, która produkowała katagony i kapelusze, i z którą bez ślubu mieszkał w JEDNYM domu.

+ Jakie baśnie były wtedy popularne?

Od Sinobrodego, odtworzonego na drzeworycie w chwili gdy chce swą biedną żonę, chwytając ją za włosy, ściąć szablą dwa razy dłuższą jak on sam, odwracałam się ze zgrozą, ale rozumna księżniczka Finette ze swym szklanym kołowrotkiem, Kopciuszek najmilszy z trzewiczkiem i mały Paluszek z siedmioma braćmi nicponiami lub książę Rokett z warkoczem - jak oni mnie wszyscy zachwycali! Przede wszystkim zaś kot w butach.

Mi na wyobraźnię jednak najbardziej działał Sinobrody, a baśnie o Finette i księciu Rokett chętnie bym poznała.

Jeśli ktoś skusi się na przeczytanie, to niech szuka książki wydanej przez słowo/ obraz terytoria.  Obfituje ona w ilustracje z epoki, głównie autorstwa Daniela Chodowieckiego, którego autorka miała zaszczyt spotkać jako dziecko. Jako książkę do poczytania oceniłabym ją na 8/10, jednak ze względu na jej wartość historyczną - 100/10, po prostu bezcenność!

Kalendarium 1801

Drugie podejście do cyklu. Póki co chcę trzymać się chronologii, ale złamanie schematu to tylko kwestia czasu - jeśli komuś zależy na zestawieniu szczególnego roku z okresu 1700 - 1815, proszę pisać :)

Świat:

- 1 stycznia - Wejście w życiu Aktów Unii, na mocy którego z połączenia Królestwa Irlandii i Wielkiej Brytanii powstaje Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii.

- 7 lutego - zmarł Daniel Chodowiecki, polsko-niemiecki malarz i rysownik (ur. 1726)

ilustracja Chodowieckiego z Dziennika podróży do Gdańska, 1773 / illustration from Journey from Berlin to Danzig, 1773

- 8 marca - trwa kampania Napoleona w Egipcie, tego dnia miała miejsce bitwa pod Kanopą (lub bitwa pod Abukirem) pomiędzy siłami brytyjskimi i francuskimi. Zwyciężyli Brytyjczycy.

- 23 marca - Nocą tego dnia grupa spiskujących zdymisjonowanych oficerów wtargnęła do sypialni cara Pawła I, wywlekła go zza kotary i zażądała abdykacji. Gdy odmówił, pchnięto go mieczem i uduszono.

- 2 kwietnia - Bitwa morska pod Kopenhagą w której należąca do II koalicji antyfrancuskiej Wielka Brytania pokonała flotę Królestwa Danii i Norwegii. Dowodzący brytyjską flotą admirał Hyde Parker domyślając się przewagi Duńczyków nakazał wiceadmirałowi Nelsonowi odwrót. Jak mówi legenda, Nelson przytknął lunetę do oka, którego nie miał i stwierdziwszy, że nie widzi żadnych rozkazów, kontynuował atak, który doprowadził do kapitulacji przeciwnika. 

- 27 czerwca - kapitulacja wojsk francuskich w Kairze.

- 8 października - w Paryżu podpisany został układ pokojowy pomiędzy Rosją a Francją

World:

- January 1 - The Acts Union came into effect. Acts united the Kingdom of Great Britain and the Kingdom of Ireland to create the United Kingdom of Great Britain and Ireland.

- February 7 - died  Daniel Chodowiecki, Polish painter (b. 1726)

- March 8 - French Campaign in Egypt and Syria - battle of Abukir between french and british troops ended with British tactical victory.

- March 23 - Tsar Paul I of Russia was murdered in his bedroom by a band of dismissed officers. They charged into his bedroom and found Paul hiding behind some drapes in the corner. The conspirators pulled him out and tried to compel him to sign his abdication. Paul offered some resistance, and one of the assassins struck him with a sword, after which he was strangled and trampled to death. 

Tzar Paul I

 - April 2 - Battle of Copenhagen in which British fleet under the command of Admiral Sir Hyde Parker fight and strategically defeat a Danish-Norwegian fleet.

- June 2 - capitulation of the French troops in Cairo.

- October 8 - Russia and France sign a Treaty of Peace in Paris

Polska: 

- Izabela Czartoryska założyła w Puławach Świątynię Sybilli, czyli muzeum pamiątek narodowych.

Puławy, Świątynia Sybilli / Temple of the Sybill in Puławy

- Kraków stał się formalnie stolicą Galicji Zachodniej.

- Franz Karl Achard uruchomił we wsi Konary (Dolny Śląsk) pierwszą na świecie cukrownię produkującą cukier z buraków.

- zmarł urodzony w 1735 roku Ignacy Krasicki

Kto rządził?

Austria, Czechy i Węgry -  Franciszek II Habsburg

Dania - Chrystian VII

 Norwegia - Fryderyk VI

 Prusy - Fryderyk Wilhelm III

Stany Zjednoczone - John Adams / Thomas Jefferson

Wielka Brytania - Jerzy III

Hiszpania - Karol IV

Rosja - Paweł I / Aleksander I

Szwecja - Gustaw IV Adolf

Who ruled?

Austria, Czech and Hungary - Francis II, Holy Roman Emperor  
Denmark-Christian VII
  Norway - Frederick VI
  Prussia - Frederick William III
United States - John Adams / Thomas Jefferson
United Kingdom - George III
Spain - Charles IV
Russia - Paul I / Alexander I
Sweden - Gustav IV Adolf

Sztuka, muzyka, literatura: 
Brytyjska pisarka Amelia Opie napisała powieść Ojciec i Córka.
Publikacja Wprowadzenia do sztuki gry na fortepianie autorstwa Muzio Clementiego (kto miał przyjemność grać jego etiudy? :) )
Beethoven napisał jedną ze słynniejszy sonat na świecie - Sonatę Księżycową

Art, music, literature:  
Amelia Opie wrote novel The Father and Daughter.
Publication of Introduction to the Art of Playing on the Piano Forte by Muzio Clementi (anyone played his etudes? :) ).
Beethoven composed one of most popular compositions for the piano - Moonlight Sonata

William Turner, Dutch Boats in a Gale, National Gallery

François Gerard, Empress Joséphine of France, Hermitage Museum

Rembrandt Peale, Rubens Peale With a Geranium

Marie-Denise Villers, Young women drawing, Metropolitan Museum if Art, NY

Moda i dodatki:

Fashion and accessories:

Journal des Dames et des Modes, 1801

Journal des Dames et des Modes, 1801

Torebka / Reticule z MET Museum

Formal over dress, Royal Ontario Museum

bawełna, jedwab / cotton, silk MET Museum

Chemisette 1800-1825

Moje noworoczne plany realizują się zaskakująco dobrze. Jeszcze robi się pikowana poduszka na tyłek i podwiązki (haft już jest, czekam tylko na jedwabne tasiemki), a niedawno skończyłam szycie chemisette. Brakowało mi tego elementu garderoby, który zwyczajowo nosiło się razem z dziennymi sukienkami. Jest to dodatek klimatyczny, skromny i według mnie bardzo regencyjny (choć oczywiście pojawiał się i wcześniej, i później).

Cechy wspólne dla chyba wszystkich chemisette to brak rękawów, długość sięgająca nieco pod biust i biały kolor. Bardzo często były ozdabiane koronkami, haftami czy zakładkami. Kołnierzyk zazwyczaj przypominał małą kryzę, albo był wykończony jak zwykły kołnierzyk koszulowy.

My New Year's resolutions are doing surprisingly well. I;m still doing a quilted bum pad and garters (embroidery is already done, know I'm just waiting for the silk ribbons), and recently i finished chemisette. I was short of this piece of clothing, which usually was wear together with daily dresses. This is very suitable and modest accessory, in my opinion very in the spirit of regency (although, of course, it was in the fashion earlier and later).  
Features common to all chemisettes are white color, the lack of sleeves and length reaching slightly under the bust. They were very often decorated with laces, embroideries or tucks. The collar usually looks like a small ruff, sometimes it was finished like a ordinary shirt collar.

left Metropolitan Museum NY right National Trust Collections

Przykłady w sztuce:
Art examples:

Ladies by Theodorus Bohres (left 1800-1815, right 1810-1820), for me they are example for "how no to do regency period"

Madame Laure de Berny by Henri Nicolas van Gorp

Ladies From The Family Of Mr William Mason Of Colchester by John Constable

Tutaj wygląda to na samą kryzkę, ale za to jest fajny kot.
Here I think is just a ruff, but the cat is cool.

A lady with her cat by Marguerite Gerard (cat seems to be pissed off)

Jak widać poniżej czasem chemisette bywały noszone na sukience.
Sometimes chemisettes were worn on a gown.

Lina Gröger by Friedrich Carl Gröger, 1802

Emma Jane Hodges by Charles Howard Hodges, ca. 1810 (it looks kinda weird...)

A to już bawełniana chemisette, którą obrałam sobie za wzór (bardzo luźny). Datowana jest na lata 1800-1825.Zakładek nawet nie próbowałam robić, kołnierz z kolei przyszyłam wedle własnej fantazji.

And this is my model cotton chemisette. It is dated to the years 1800-1825. I didn't even try to do tucks, and the collar is my pure fantasy.

Janet Arnold Patterns of Fashion 1 / National Trust Collection

A to już moja produkcja. Uszyta ręcznie z białego batystu, wiązana bawełnianą tasiemką.
And this is my work. It is hand sewn with white batiste, tied with cotton ribbon.

Teraz tylko muszę sfotografować ją w akcji :)
Now I just have to photograph it in action :)